<html>

<head>

<title>Our Lady of Lavang Parish</title>

<META http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=windows-1252">
<META content="The very pleasant homepage of Lavang Parish." 
name=DESCRIPTION>
<META 
content="Our Lady of Lavang, Lavang Parish, Our Lady of Lavang Parish, Catholic Calendar, Ottawa, Canada" 
name=KEYWORDS>
<META content=FrontPage.Editor.Document name=ProgId>
<META http-equiv=Page-Enter content=blendTrans(Duration=.2)>
<META http-equiv=Page-Exit content=blendTrans(Duration=.2)>
<META content="MSHTML 5.50.4522.1800" name=GENERATOR>

<STYLE type=text/css>.ico {
	VERTICAL-ALIGN: text-top
}
.PL0 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL0:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL0 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL0:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL1 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL1:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL1 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL1:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL2 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL2:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL2 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL2:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL3 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL3:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL3 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL3:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL4 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL4:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL4 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL4:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL5 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL5:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL5 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL5:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL6 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL6:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL6 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL6:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL7 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL7:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL7 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL7:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL8 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL8:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL8 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL8:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL9 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL9:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL9 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL9:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL10 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL10:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL10 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL10:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL11 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL11:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL11 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL11:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL12 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL12:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL12 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL12:hover {
	COLOR: #009999
}
.PL13 {
	FONT-WEIGHT: bold; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.PL13:hover {
	COLOR: #009999
}
.CL13 {
	FONT-WEIGHT: normal; FONT-SIZE: small; COLOR: #006666; FONT-STYLE: normal; FONT-FAMILY: Arial, Helvetica
}
.CL13:hover {
	COLOR: #009999
}
A:visited {
	COLOR: #119999
}
A {
	TEXT-DECORATION: none
}
A:hover {
	TEXT-DECORATION: underline
}
</STYLE>


<script language="JavaScript">
<!--
function MM_preloadImages() { //v3.0
  var d=document; if(d.images){ if(!d.MM_p) d.MM_p=new Array();
    var i,j=d.MM_p.length,a=MM_preloadImages.arguments; for(i=0; i<a.length; i++)
    if (a[i].indexOf("#")!=0){ d.MM_p[j]=new Image; d.MM_p[j++].src=a[i];}}
}

function MM_findObj(n, d) { //v4.0
  var p,i,x;  if(!d) d=document; if((p=n.indexOf("?"))>0&&parent.frames.length) {
    d=parent.frames[n.substring(p+1)].document; n=n.substring(0,p);}
  if(!(x=d[n])&&d.all) x=d.all[n]; for (i=0;!x&&i<d.forms.length;i++) x=d.forms[i][n];
  for(i=0;!x&&d.layers&&i<d.layers.length;i++) x=MM_findObj(n,d.layers[i].document);
  if(!x && document.getElementById) x=document.getElementById(n); return x;
}

function MM_nbGroup(event, grpName) { //v3.0
  var i,img,nbArr,args=MM_nbGroup.arguments;
  if (event == "init" && args.length > 2) {
    if ((img = MM_findObj(args[2])) != null && !img.MM_init) {
      img.MM_init = true; img.MM_up = args[3]; img.MM_dn = img.src;
      if ((nbArr = document[grpName]) == null) nbArr = document[grpName] = new Array();
      nbArr[nbArr.length] = img;
      for (i=4; i < args.length-1; i+=2) if ((img = MM_findObj(args[i])) != null) {
        if (!img.MM_up) img.MM_up = img.src;
        img.src = img.MM_dn = args[i+1];
        nbArr[nbArr.length] = img;
    } }
  } else if (event == "over") {
    document.MM_nbOver = nbArr = new Array();
    for (i=1; i < args.length-1; i+=3) if ((img = MM_findObj(args[i])) != null) {
      if (!img.MM_up) img.MM_up = img.src;
      img.src = (img.MM_dn && args[i+2]) ? args[i+2] : args[i+1];
      nbArr[nbArr.length] = img;
    }
  } else if (event == "out" ) {
    for (i=0; i < document.MM_nbOver.length; i++) {
      img = document.MM_nbOver[i]; img.src = (img.MM_dn) ? img.MM_dn : img.MM_up; }
  } else if (event == "down") {
    if ((nbArr = document[grpName]) != null)
      for (i=0; i < nbArr.length; i++) { img=nbArr[i]; img.src = img.MM_up; img.MM_dn = 0; }
    document[grpName] = nbArr = new Array();
    for (i=2; i < args.length-1; i+=2) if ((img = MM_findObj(args[i])) != null) {
      if (!img.MM_up) img.MM_up = img.src;
      img.src = img.MM_dn = args[i+1];
      nbArr[nbArr.length] = img;
  } }
}
//-->
</script>
</head>


<body onLoad="MM_preloadImages('images/up_thutuc.gif', 'images/up_thutuc.gif', 'images/up_thutuc.gif', 'images/up_home.gif', 'images/up_lichsu.gif','images/up_lichpv.gif','images/up_thanhlecd.gif','images/up_bantin.gif','images/up_bitich.gif','images/up_hdmv.gif','images/up_hoidoan.gif','images/up_hinhanh.gif','images/up_links.gif', 'images/over_home.gif', 'images/over_lichsu.gif','images/over_lichpv.gif','images/over_thanhlecd.gif','images/over_bantin.gif','images/over_bitich.gif','images/over_hdmv.gif','images/over_hoidoan.gif','images/over_hinhanh.gif','images/over_links.gif', 'images/down_home.gif', 'images/down_lichsu.gif','images/down_lichpv.gif','images/down_thanhlecd.gif','images/down_bantin.gif','images/down_bitich.gif','images/down_hdmv.gif','images/down_hoidoan.gif','images/down_hinhanh.gif','images/down_links.gif')" bgcolor="ffffff" TEXT="001900" ALINK="00ff00" LINK="0000ff" VLINK="aa00aa" topmargin="0" leftmargin="0">


<table border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" id="AutoNumber1">



  <tr>

    <td width="742" bgcolor="#000000" height="20" colspan="2">

        
        <font face="Verdana,Arial,Helvetica" color="#FFFFFF" size="1">
	<center><b>Trên hết mọi sự, anh em hãy có đức yêu thương - Ga 13:34</b></center></font></td>

  </tr>


  <tr>

    <td width="742" height="88" colspan="2"><img border="0" src="images/bgtop.jpg" width="218" height="88"><img border="0" src="images/bgtitle.jpg" width="367" height="88"></td>
  </tr>


  <tr>

    <td height="400" width="150" background="images/bgleft.jpg" valign="top">
    <a href="v_home.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_home','images/down_home.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_home','images/over_home.gif','images/down_home.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_home" src="images/up_home.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_history.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_history','images/down_lichsu.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_history','images/over_lichsu.gif','images/down_lichsu.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_history" src="images/up_lichsu.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_ourladyoflavang.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_ourlady','images/down_ducmelv.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_ourlady','images/over_ducmelv.gif','images/down_ducmelv.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_ourlady" src="images/up_ducmelv.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_mass.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_mass','images/down_thanhlecd.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_mass','images/over_thanhlecd.gif','images/down_thanhlecd.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_mass" src="images/up_thanhlecd.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_sacraments.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_sacraments','images/down_bitich.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_sacraments','images/over_bitich.gif','images/down_bitich.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_sacraments" src="images/up_bitich.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_calendar.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_calendar','images/down_lichpv.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_calendar','images/over_lichpv.gif','images/down_lichpv.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_calendar" src="images/up_lichpv.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_collection.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_collection','images/down_suutam.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_collection','images/over_suutam.gif','images/down_suutam.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_collection" src="images/up_suutam.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_bulletin.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_bulletin','images/down_bantin.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_bulletin','images/over_bantin.gif','images/down_bantin.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_bulletin" src="images/up_bantin.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_instruction.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_instruction','images/down_thutuc.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_instruction','images/over_thutuc.gif','images/down_thutuc.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_instruction" src="images/up_thutuc.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_council.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_council','images/down_hdmv.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_council','images/over_hdmv.gif','images/down_hdmv.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_council" src="images/up_hdmv.gif" border="0" onLoad=""></a>

    <a href="v_choir.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_choir','images/down_cadoan.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_choir','images/over_cadoan.gif','images/down_cadoan.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_choir" src="images/up_cadoan.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_youth.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_youth','images/down_thanhnien.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_youth','images/over_thanhnien.gif','images/down_thanhnien.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_youth" src="images/up_thanhnien.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_photo.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_photo','images/down_hinhanh.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_photo','images/over_hinhanh.gif','images/down_hinhanh.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_photo" src="images/up_hinhanh.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_links.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_links','images/down_links.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_links','images/over_links.gif','images/down_links.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_links" src="images/up_links.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_webinfo.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_webinfo','images/down_webtt.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_webinfo','images/over_webtt.gif','images/down_webtt.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_webinfo" src="images/up_webtt.gif" border="0" onLoad=""></a>
    <a href="v_feedback.html" onClick="MM_nbGroup('down','group1','v_feedback','images/down_gopy.gif',1)" onMouseOver="MM_nbGroup('over','v_feedback','images/over_gopy.gif','images/down_gopy.gif',1)" onMouseOut="MM_nbGroup('out')"><img name="v_feedback" src="images/up_gopy.gif" border="0" onLoad=""></a></td>



    <td height="400" width="645" valign="top">

        <table border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse" bordercolor="#111111" id="AutoNumber6" bgcolor="#0000FF" width="100%">

          <tr>

            <td width="13" bgcolor="#FFFFFF"><img border="0" src="images/hleft.jpg" width="13" height="22"></td>

            <td width="645" bgcolor="#002BAD"><b><font face="Verdana" size="2" color="#FFFFFF">SƯU TẦM</font></b></td>

            <td width="13" bgcolor="#FFFFFF"><img border="0" src="images/hright.jpg" width="13" height="22"></td>

          </tr>

        </table>

        <table border="0" bordercolor="#111111" width="100%" id="AutoNumber7">

          <tr>

            <td align=left><font face="Verdana" size="2" color="#000000"><a href="v_collection.html">back</a></font><Br></td>

          </tr>
        </table><br>

<center><font face="Verdana" size="4" color="blue"><b>NIỀM TIN VÀO ÐỨC KITÔ TRƯỚC SỰ THÁCH ÐỐ<br> CỦA CÁC NỀN VĂN HOÁ</b></font><br>
<font face="Verdana" size="2"><b>Ðức Hồng Y Joseph Ratzinger</b></font><br>
<font face="Verdana" size="2">Bài được sưu tầm từ CD VietCatholic</font></center><br><br>
<font face="Verdana" size="2">
Bài nói chuyện của Ðức Hồng Y Joseph Ratzinger, Bộ Trưởng Bộ Giáo Dục Ðức Tin, với Liên Hội Ðồng Giám Mục Á Châu họp tại Hongkong từ ngày 03 đến ngày 05-03-1993 (đăng trong báo DC, số ra ngày 16-07-1995).<br><br>
Bài nói chuyện này giúp ta hiểu rõ nội dung phong phú của văn hoá và tìm ra được nền tảng đúng đắn cho mọi cuộc hội nhập văn hoá là chính : Sự Thật ẩn sâu trong mỗi con người. Hơn nữa, tác giả còn trình bày rõ hơn mối quan hệ giữa đức tin và văn hoá, nhất là đức tin Kitô giáo với các nền văn hoá lớn của thế giới. Ðồng thời, tác giả cũng vạch ra được đường hướng cơ bản cho cuộc đối thoại giữa các nền văn hoá và các tôn giáo trên thế giới hiện nay. Bài viết này rất đáng để chúng ta đón đọc và suy tư về cuộc hội nhập văn hoá của đức tin Kitô giáo tại Việt Nam.<br><br>
<center><b>Lời dẫn nhập</b></center><br><br>
Những lời nói cuối cùng của Ðức Giêsu sau khi sống lại là những lời nói với các môn đệ để sai họ đi khắp thế giới : "Vậy anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ..., dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em" (Mt 28,19 và // ; x. Cv 1,8).<br><br>
Ngay khi bắt đầu phát triển, Kitô giáo đã ý thức sứ mạng của mình có tính phổ quát. Các môn đệ Ðức Giêsu đã sớm biết rằng mình có nhiệm vụ phải truyền đạt đức tin của mình cho mọi người. Vì theo họ, đức tin không phải là một tài sản dành riêng cho họ, nhưng là tài sản mà ai cũng có quyền hưởng. Ho sẽ phạm tội thiếu trung thành, nếu không mang ơn đã được ban cho họ đến những nơi xa xôi nhất trên địa cầu.<br><br>
Như thế, động cơ ban đầu của Kitô giáo không hề là tìm kiếm quyền lực, mà chỉ là xác tín mình đã nhận được chân lý và tình yêu cứu độ, mà ai cũng có quyền được hưởng, cũng như ai cũng khao khát từ đáy lòng mình. Truyền giáo không phải là bành trướng để có quyền lực, nhưng là phải truyền đạt lại những điều được dành cho hết mọi người và ai cũng cần đến.<br><br>
Hiện nay, nhiều người đã nêu ra những nghi vấn liên quan đến tính phổ quát của đức tin Kitô giáo. Nhiều người không còn coi việc truyền giáo cho hết mọi người là lịch sử của một chân lý và một tình yêu có sức giải thoát, mà chỉ là lịch sử của những sự vong thân và ức hiếp. Những quan điểm được phát biểu như thế bắt các Kitô hữu phải suy nghĩ tới cùng họ là người thế nào và họ không phải là người thế kia, họ tin gì và không tin gì, họ phải cho đi điều gì và họ không có quyền cho đi điều gì.<br><br>
Trong khuôn khổ bài nói chuyện này, tôi chỉ cố gắng đưa ra một suy tư vội vàng về một đề tài vô cùng rộng lớn như đề tài này. Ý đồ của tôi là cho thấy đức tin Kitô giáo có quyền và có khả năng thông truyền cho các nền văn hoá khác, tiếp nhận chúng và thể hiện phần của mình cho các nền văn hoá đó. Thật ra, việc này bao hàm tất cả những vấn đề có liên quan với nền tảng của đời sống kitô hữu : Tại sao lại tin ? Có một chân lý cho con người không, một chân lý có thể nắm bắt được và dành cho hết mọi người ? Hay thông qua các biểu tượng khác nhau, chúng ta phải chấp nhận chỉ biết sơ qua mầu nhiệm, một mầu nhiệm không bao giờ tỏ lộ hết cho chúng ta ? Nói về niềm tin của mình cho người khác chỉ là một hành động tuỳ ý hay là một bổn phận thật sự ? Dù những câu hỏi này không thể được đề cập thẳng thắn và bàn bạc rộng rãi, ta cũng phải cưu mang chúng trong tâm trí vì chúng là nền tảng cho phép ta suy tư về đức tin và văn hoá.<br><br>
<b>1. VĂN HOÁ, HỘI NHẬP VĂN HOÁ, GẶP GỠ GIỮA CÁC NỀN VĂN HOÁ</b><br><br>
Trước tiên, chúng ta cần phải đặt những câu hỏi sau đây : văn hoá là gì ? Văn hoá có liên hệ với tôn giáo thế nào, và làm sao văn hoá có thể tiếp xúc các hình thức tôn giáo vốn xa lạ với văn hoá ? Ta có thể đưa ra một nhận xét rằng : chính Âu châu thời mới là tác giả đầu tiên khai sinh ra khái niệm văn hoá, coi văn hoá là một thực tại tách biệt với tôn giáo hay thậm chí đi ngược lại tôn giáo. Trong tất cả các nền văn hoá mà ta biết được trong lịch sử, tôn giáo luôn luôn là một yếu tố căn bản của văn hoá, thậm chí là linh hồn của văn hoá. Chính tôn giáo ấn định cấu trúc của các giá trị và do đó hình thành nên lý lẽ nội tại của cấu trúc ấy.<br><br>
Nhưng, nếu như vậy thì làm cho đức tin Kitô giáo hội nhập vào các nền văn hoá khác càng là một việc khó. Thật khó hiểu làm sao một nền văn hoá đã từng sống và tồn tại nhờ một tôn giáo nào đó, đã hoà trộn hết sức chặt chẽ, lại có thể đem gán với một tôn giáo khác, nếu không muốn cả hai đi tới chỗ tiêu vong. Kéo một tôn giáo ra khỏi nền văn hoá mà nó đã từng khai sinh ra là đã cướp đi linh hồn của nền văn hoá ấy. Nếu ghép một quả tim mới, như quả tim Kitô giáo, vào nền văn hoá ấy thì sớm hay muộn cơ thể vốn không được tiền định cho việc lắp ghép này sẽ loại trừ tôn giáo xa lạ ấy. Tìm một giải đáp tích cực cho công việc này quả là khó. <br><br>
Công việc hội nhập này chỉ có ý nghĩa khi đức tin Kitô giáo và tôn giáo kia, đang tồn tại cùng với một nền văn hoá nhất định, không hoàn toàn khác nhau. Công việc này chỉ có ý nghĩa khi hai tôn giáo ấy cởi mở tiếp nhận nhau hay có thể nói, khi hai tôn giáo ấy tự nhiên có xu hướng muốn xích lại với nhau, kết hợp với nhau. Như vậy, muốn có hội nhập văn hoá thì mỗi nền văn hoá phải có tính phổ quát cách tiềm tàng. Dù ở trong nền văn hoá nào ta cũng chỉ có một bản tính nhân loại hoạt động. Tìm về sự hiệp nhất là một sự thật chung của kiếp người, có trong tất cả mọi nền văn hoá.<br><br>
Nói cách khác, tìm cách hội nhập văn hoá chỉ là một việc làm có ý nghĩa khi không gây bất công cho một nền văn hoá nào, vì tâm trí mọi người vốn đã sẵn sàng tiếp đón sự thật nên sẽ thấy nền văn hoá ấy được mở ra và được phát triển thêm nhờ tiềm năng của một nền văn hoá khác. Bởi vậy, yếu tố nào trong nền văn hoá gạt bỏ sự cởi mở và trao đổi này, yếu tố ấy chính là yếu tố thiếu sót trong nền văn hoá đó, vì loại bỏ các nền văn hoá khác là đi ngược lại bản tính con người. Còn một nền văn hoá cao là nền văn hoá luôn cởi mở, có khả năng cho đi và nhận lại, có khả năng phát triển chính mình, chấp nhận sự thanh lọc và ngày càng hoà hợp với chân lý và con người.<br><br>
Ðến đây, chúng ta hãy thử định nghĩa văn hoá. Có thể nói văn hoá là hình thức chung, được phát triển qua dòng lịch sử, diễn tả các quan niệm và giá trị chi phối đời sống của một cộng đồng. Bây giờ, chúng ta hãy khảo sát kỹ lưỡng hơn từng yếu tố một trong định nghĩa này, để hiểu thấu đáo sự thông giao giữa các nền văn hoá, như mấy chữ hội nhập văn hoá muốn nói.<br><br>
A. Trước hết, văn hoá có liên quan với tri thức và các giá trị. Văn hoá là một nỗ lực hiểu biết về thế giới và cuộc sống con người trong thế giới. Nhưng đó không phải chỉ là một nỗ lực hiểu biết thuần tuý lý thuyết, mà đúng hơn đó là một nỗ lực nhằm phục vụ những ích lợi căn bản của đời sống con người.<br><br>
Trong sự hiểu biết ấy, ta thấy người ta cho biết thế nào là làm người, làm sao con người phải có chỗ đứng trong thế giới và làm sao con người có thể xoay xở trong thế giới đó để tự hoàn thành chính mình khi theo đuổi thành công và hạnh phúc. Ngoài ra, trong các nền văn hóa lớn, người ta không đặt các vấn đề trên đây một cách hoàn toàn cá nhân, như thể mỗi người có thể sáng kiến ra một kiểu cách cho mình đương đầu với thế giới và cuộc sống. Trái lại, người ta chỉ có thể thành công cùng với người khác. Thế nên, đặt câu hỏi hiểu biết thế nào cho đúng cũng là đặt câu hỏi phải được đào tạo thế nào để sống trong cộng đồng. Cộng đồng là một điều kiện phải có trước thì cá nhân mới được phát triển.<br><br>
Nói tới văn hóa là đụng chạm tới một sự hiểu biết, một sự hiểu biết dẫn tới sự hành xử (praxis), nghĩa là bao hàm một khía cạnh thiết yếu, bao hàm các giá trị hay đạo đức học. Chúng ta cũng cần phải thêm vào đây một điều mà trong thế giới ngày trước ai cũng cho là chuyện hết sức tự nhiên. Vấn đề con người và thế giới luôn bao hàm một vấn đề phải có trước và đã có ngay từ đầu, đó là vấn đề Thiên Chúa. Ta không thể hiểu thế giới, cũng không thể sống ngay thẳng, nếu chưa trả lời cho câu hỏi về thần linh. Thật vậy, điểm căn bản nhất của các nền văn hoá lớn là cho chúng ta biết các nền văn hoá ấy đã giải thích thế giới như thế nào để bắt thế giới quy về đấng thần linh.<br><br>
B. Như thế, theo nghĩa cổ điển, văn hoá là vượt lên trên cái thấy ngay, cái bên ngoài để đi tới những nguyên nhân đích thực, và nhờ đó, theo nghĩa sâu xa nhất, văn hoá là cởi mở đối với cái thần thiêng. Tương tự như vậy, như đã nói, trong văn hóa, cá nhân vượt lên trên bản thân mình và như được đưa lên trước để tham gia vào một chủ thể mang tính xã hội rộng lớn hơn, nơi đây cá nhân có thể vay mượn, giữ gìn và phát triển các quan niệm.<br><br>
Văn hoá luôn gắn liền với một chủ thể xã hội là chủ thể một đàng vừa thu thập các kinh nghiệm của các cá nhân, đàng khác vừa gọt dũa để hình thành nên các quan niệm ấy. Chủ thể chung ấy sẽ bảo quản và phát triển những quan niệm mà cá nhân không thể nào tự mình có được, những quan niệm có thể được gọi là tiền lý trí hay siêu vượt lý trí. Muốn vậy, các nền văn hoá sẽ nại vào sự khôn ngoan của các "niên trưởng" là những người gần gũi với thần thánh hơn ; rồi những người đó lại nại vào những truyền thống nguyên thuỷ mang tính chất của những mặc khải, nghĩa là không xuất phát từ sự tìm tòi và thảo luận của con người, mà là do từ ban đầu đã có sự giao tiếp với nền tảng của vạn vật. Nói khác đi, văn hoá nào cũng phải dựa vào một sự thông tin nào đó của thần linh(1).<br><br>
Kế đó, sẽ có một cuộc khủng hoảng văn hoá xảy ra, khi văn hoá không còn khả năng để móc nối di sản siêu vượt lý trí này với một sự hiểu biết mới mẻ có tính phê phán. Trong trường hợp ấy, một sự thật được kế thừa từ xưa đến nay bỗng trở nên đáng nghi ngờ, có thể bị đem ra bàn cãi : những gì xưa nay vẫn được coi là chân lý bỗng nhiên chỉ còn là một tập quán thuần tuý và vì thế không còn hiệu lực nữa.<br><br>
C. Ðến đây, ta lại gặp một yếu tố nữa. Xã hội biến chuyển, và vì thế, văn hoá cũng phải có liên hệ với lịch sử. Trong lúc biến chuyển theo thời gian như thế, văn hoá sẽ thành hình nhờ được tiếp xúc với các thực tại mới mẻ và nhờ có nhiều quan niệm mới ra đời. Khi không cuộn tròn mình lại thì văn hoá sẽ tiến triển theo dòng thời gian, gặp gỡ các dòng văn hoá khác để đi tới chỗ hiệp nhất.<br><br>
Văn hoá có tính lịch sử có nghĩa là nó có khả năng để phát triển, nhưng khả năng phát triển này lại tuỳ thuộc vào khả năng tự mở ra và để cho các lần giao tiếp ấy biến đổi mình. Ta có thể phân biệt các nền văn hoá mang tính vũ trụ / tĩnh với các nền văn hoá mang tính lịch sử. Các nền văn hoá cổ đại thường mô tả mầu nhiệm vũ trụ một cách như nhau. Còn thế giới theo văn hoá Do Thái giáo và Kitô giáo thì coi hành trình với Thiên Chúa là hành trình qua lịch sử. Chính vì thế, lịch sử là yếu tố rất căn bản.<br><br>
Tuy phân biệt văn hoá tĩnh và văn hoá động là một sự phân biệt rất thích đáng theo một nghĩa nào đó, nhưng nó chưa nói lên hết được tất cả vấn đề vì ngay cả các văn hoá tập trung vào vũ trụ cũng nhắc tới sự chết và sự tái sinh, nhắc tới việc trở thành con người là cả một quá trình. Dưới con mắt của các Kitô hữu, ta có thể nói trong các văn hoá này cũng đã có cả một sự năng động có tính cách chờ đợi Chúa đến. Tuy nhiên, đây là một đề tài mà sau này ta sẽ trở lại(2).<br><br>
Những cố gắng nhỏ bé của chúng ta trong việc làm sáng tỏ các phạm trù căn bản của khái niệm văn hoá như trên đây chỉ nhằm giúp chúng ta hiểu rõ hơn làm sao các nền văn hóa gặp gỡ nhau và hòa lẫn với nhau. Ngay bây giờ, chúng ta đã có thể nói rằng gắn kết một nền văn hoá vào một nét đặc thù nào đó hay vào một cách diễn tả cá biệt nào đó là khởi sự để có sự đa dạng trong văn hoá cùng với những đặc điểm riêng của chúng. Ngược lại, tính lịch sử của văn hóa, chuyển biến của văn hoá trong thời gian và qua thời gian, đã hàm chứa khả năng cởi mở của văn hoá. Một nền văn hoá cá biệt không chỉ loay hoay với kinh nghiệm riêng của mình về Chúa, về thế giới và về con người. Ðúng hơn vì nhu cầu, nền văn hoá ấy phải gặp gỡ các nền văn hoá khác, cùng với những kinh nghiệm khác biệt của chúng, và phải chấp nhận như thế.<br><br>
Từ đó chúng ta thấy, một nền văn hoá đào sâu và gọt dũa được những trực giác và giá trị riêng của mình là tùy theo nền văn hoá ấy cởi mở hay đóng kín, rộng rãi hay chật hẹp bên trong mình. Ðiều này sẽ dẫn đến một sự thay đổi sâu sắc so với hình ảnh trước đây của nền văn hoá đó ; sự thay đổi này không hề là sự vong thân hay ức hiếp.<br><br>
Một sự biến chuyển thành công được giải thích là do văn hoá nào cũng có khả năng hướng tới phổ quát, khả năng ấy có thể thấy cách cụ thể trong việc một nền văn hoá này tiếp thu được những chất liệu của một nền văn hoá khác và có những biến chuyển riêng trong nội bộ. Tiến trình này thậm chí còn có thể dẫn đến việc giải quyết được sự vong thân tiềm tàng của con người so với chân lý và so với bản thân của người đó một khi người này gắn bó với một nền văn hoá. Ðiều này có thể mang ý nghĩa là sự vượt qua có tính cách chữa lành của một nền văn hoá. Văn hoá chỉ làm bộ chết, chứ kỳ thật nó đã hồi sinh và nó kế thừa trọn vẹn tất cả những gì của riêng mình ngay từ phút khởi đầu.<br><br>
Chính vì thế, chúng ta không nên nói hội nhập văn hoá mà phải nói là sự gặp gỡ giữa các nền văn hoá hay có thể nói, tính giao thoa văn hoá (inter culturality). Vì nói hội nhập văn hoá là giả thiết có một niềm tin nằm ngoài văn hoá được đem trồng vào một nền văn hoá trung lập xét về mặt tôn giáo, cho hai chủ thể là đức tin và văn hoá ấy, vốn chưa quen biết nhau cách chính thức, được gặp nhau và hòa trộn với nhau. Thế nhưng, nói thế là hoàn toàn giả tạo và không thực tế, vì ngoại trừ nền văn minh kỹ thuật hiện đại, không có niềm tin phi văn hoá, cũng như không có văn hoá phi tôn giáo. Ðặc biệt, rất khó tưởng tượng hai cơ thể hoàn toàn xa lạ với nhau, bỗng chốc trở thành một đơn vị tự sinh tự dưỡng nhờ sự cấy ghép, quên rằng khi làm thế là đã chặn sự phát triển của mỗi bên lại. Còn nói tới sự giao thoa văn hóa là cho thấy rằng hiện tượng này chỉ có thể xảy ra khi văn hoá nào cũng có tiềm năng trở thành phổ quát và cởi mở với các nền văn hoá khác để phát huy thành những hình thức mới.<br><br>
Cho đến nay, chúng ta mới chỉ quan tâm tới cái mà thiên hạ gọi là những suy tư mang tính hiện tượng học, nghĩa là mới chỉ xem các nền văn hóa hoạt động và phát triển thế nào. Khi cứu xét điều ấy, chúng ta đã giả thiết nền văn hoá nào cũng có khả năng trở thành phổ quát, coi đó như một nguyên tắc nền tảng làm nên lịch sử, lấy sự thống nhất làm mục tiêu. Nhưng, đến đây, chúng ta có thể tự hỏi tại sao lại như thế. Tại sao nền văn hoá nào cũng cá biệt và vì thế, khác nhau ? Nhưng đồng thời, tại sao nền văn hoá nào cũng cởi mở với các nền văn hoá khác, giúp nhau gọt dũa và có thể kết hợp lại với nhau ?<br><br>
Ở đây, tôi không muốn dài dòng về các giải đáp của triết học duy thực chứng (positivisme). Theo tôi, dường như ở đây chúng ta không thể không liên hệ tới siêu hình học. Sở dĩ có thể có sự gặp gỡ giữa các nền văn hoá, đó là vì vượt lên trên tất cả những khác nhau trong lịch sử và trong các yếu tố xã hội, con người ở đâu và khi nào cũng chỉ là một và như nhau. Tuy nhiên, ở đáy sâu đời mình con người độc đáo ấy luôn mang đậm dấu vết của chân lý. Sở dĩ ai cũng cởi mở với người khác một cách căn bản, đó chỉ là vì một sự kiện kín đáo này là tâm hồn chúng ta đã mang đậm dấu vết của chân lý. Và đó cũng chính là lý do giải thích tại sao có một sự đồng thuận rất căn bản giữa các nền văn hóa gần gũi nhau.<br><br>
Vả lại, sở dĩ có sự dị biệt, có thể đưa tới sự cô lập, là vì tâm trí con người rất hữu hạn. Không ai ôm hết toàn bộ được ; vô số những quan niệm và những hình thức suy tư khác nhau, làm nên một bức tranh ghép cho thấy sự bổ sung và liên hệ giữa các quan niệm và hình thức suy tư đó. Muốn làm nên toàn bộ, mỗi người phải cần đến người khác. Con người chỉ đạt tới sự thống nhất và sung mãn cho con người mình khi biết trao đổi với các thành quả văn hoá lớn.<br><br>
Ðã đành là chúng ta phải công nhận sự phân tích lạc quan này chưa nói lên hết tất cả sự việc. Khả năng trở thành phổ quát của các nền văn hoá sẽ còn vấp phải nhiều trở ngại rất lớn khi đưa khả năng ấy vào trong thực tế, vì đây không phải chỉ là vấn đề tìm ra sức mạnh thống nhất cho tất cả những gì chúng ta đang có chung với nhau. Mà còn phải xem xét cả yếu tố gây ra sự phân cách, những cản trở và mâu thuẫn, và tình trạng không thể vượt qua được dòng nước phân cách đôi bờ vì nó quá sâu.<br><br>
Trước đây, chúng ta đã nói tới sự thống nhất nơi con người vì đã được Thiên Chúa nắm lấy một cách kín đáo thông qua chân lý. Tuy nhiên, chúng ta cũng biết rằng còn có một yếu tố tiêu cực trong đời sống con người, một sự vong thân làm cản trở sự hiểu biết và cuối cùng cắt đứt con người với chân lý và từ đó, với người khác. Yếu tố tiêu cực này, mà ta không thể phủ nhận được, chính là dấu cho biết sự nghèo nàn của chúng ta khi nỗ lực đẩy mạnh sự gặp gỡ giữa các nền văn hoá.<br><br>
Có thể suy ra rằng nếu ta đã không đúng khi tố giác mọi tôn giáo trên mặt đất này đều là thờ ngẫu tượng thì cũng sai không kém khi coi mọi tôn giáo đều có giá trị tích cực như nhau. Chúng ta đừng quên rằng tâm hồn chúng ta đã bị in đậm không những các lời phê bình tôn giáo của Feuerbach và Marx, mà còn thần học của nhiều bậc đại tài như Karl Barth và Bonhoeffer nữa.<br><br>
<b>2. ÐỨC TIN VÀ VĂN HOÁ</b><br><br>
Bây giờ, chúng ta bước sang phần thứ hai của suy tư. Cho đến nay, chúng ta đã đề cập tới yếu tính của văn hoá và những điều kiện cho các nền văn hoá gặp nhau và hoà trộn với nhau, làm nảy sinh ra những hình thức văn hoá mới. Từ các nguyên tắc ấy, nay chúng ta bước sang địa hạt của những sự kiện thực tế. Nhưng trước hết, chúng ta cần phải tổng kết một lần nữa những kết quả chính yếu đã thu lượm được từ những suy tư trên đây và phải tự hỏi xem điều gì có thể thống nhất các nền văn hoá để chúng không liên kết với nhau cách hời hợt, mà sự gặp gỡ giữa các nền văn hóa ấy phải trở thành cơ hội cho chúng làm giàu và kiện toàn được cho nhau.<br><br>
Phương thế có thể ráp nối các nền văn hoá ấy lại với nhau chỉ có thể là sự thật về con người, sự thật này nhất thiết phải liên kết với sự thật về Thiên Chúa và về thực tại, như một toàn thể. Nền văn hoá nào càng nhân bản, thì càng rộng lớn, càng sẵn sàng tiếp cận với những chân lý mà trước đó còn xa lạ, càng có khả năng hấp thụ lấy những chân lý ấy và để chúng hấp thụ lấy bản thân mình.<br><br>
Như thế, phương cách độc đáo mà các Kitô hữu sẽ dựa vào để hiểu mình dưới ánh sáng đức tin nay đã rõ. Một đức tin Kitô giáo còn tỉnh táo và thành thật, hẳn sẽ biết rõ trong các hình thức văn hoá đặc biệt biểu hiện đức tin của mình luôn luôn có một lượng yếu tố nhân loại mà thường cần phải được thanh lọc và cần phải được mở ra. Nhưng đức tin Kitô giáo cũng xác tín rằng chân lý và từ đó, ơn cứu độ, đã tự thông ban cho con người trong chính đức tin ấy. Sự nghèo nàn đúng nghĩa của con người chính là đứng trước chân lý mà vẫn mù mờ. Chính sự mù mờ này làm cho các hành vi của chúng ta bị sai lệch và đặt chúng ta vào thế chống đối nhau, vì lúc đó chúng ta đã bị hư hỏng, trở nên xa lạ với chính mình, bị cắt đứt khỏi đất màu của hữu thể, tức là Thiên Chúa.<br><br>
Ðược thông ban chân lý là được giải thoát khỏi bị vong thân và chia rẽ. Việc được thông ban này sẽ soi sáng cho ta thấy đâu là chuẩn mực phổ quát, không o ép một nền văn hoá nào mà trái lại còn đưa nền văn hoá ấy vào đúng trọng tâm của mình vì xét cho cùng nền văn hoá nào cũng là một cách chờ đón chân lý. Nói thế không có nghĩa là chủ trương đồng nhất. Ngược lại là khác. Chỉ với điều kiện vừa kể, những sự đối lập mới trở thành những sự bổ túc cho nhau vì một khi cùng dựa trên một chuẩn mực chung, mỗi nền văn hoá có thể đơm bông kết trái của riêng mình. <br><br>
Ðó chính là mệnh lệnh cao cả được trao cho đức tin Kitô giáo, tức là phải làm sao đưa tất cả mọi dân tộc đến học với Ðức Giêsu, bởi Ngài là chân lý hiện thân thành một ngôi vị và vì thế, Ngài là đường đi của nhân loại. Lúc này, chúng tôi không muốn tranh luận xem mệnh lệnh ấy có chính đáng hay không, vì sau này chúng tôi sẽ trở lại vấn đề ấy. Tốt hơn, chúng ta nên đặt câu hỏi sau đây : Ta phải rút ra những kết luận nào từ những gì đã nói trên đây về quan hệ cụ thể giữa đức tin Kitô giáo và các nền văn hoá trên thế giới ?<br><br>
Trước hết, cần phải xác định rằng đức tin tự nó là văn hoá. Không có đức tin trần trụi, cũng chẳng có văn hóa thuần túy. Nói cách khác, khi đức tin cho ta biết con người là ai và phải trở nên người như thế nào là đức tin đã tạo ra văn hoá : đức tin là văn hoá trong tư cách đó. Những biểu hiện của đức tin không phải là những biểu hiện trừu tượng, nhưng chúng đã chín muồi sau một lịch sử dài và sau nhiều sự pha trộn văn hoá, từ đó tạo ra một cơ cấu của đời sống, sự tương tác giữa con người với chính mình, với tha nhân, với thế giới và Thiên Chúa. Ðiều này cũng có nghĩa đức tin là chủ thể của chính mình, là một cộng đoàn văn hoá sống động mà chúng ta gọi là dân Chúa.<br><br>
Tính lịch sử của đức tin, xét như là chủ thể tin, có lẽ được biểu lộ rõ ràng hơn trong khái niệm vừa nói. Nếu vậy, phải chăng cần phải coi đức tin là một nền văn hoá trong nhiều nền văn hoá, nên ta phải lựa chọn thuộc về dân Chúa xét như một cộng đồng văn hoá hay lựa chọn một dân khác ? Không. Chúng ta đã thấy những gì là chuyên biệt và đặc thù của một nền văn hoá đều là những điều rất hiển nhiên. Chủ thể văn hoá của đức tin Kitô giáo là Dân Chúa, không giống với các nền văn hoá cổ điển là những nền văn hoá tự xác định mình dựa vào bộ tộc, dân tộc hay ranh giới địa lý. Ðang khi đó dân Chúa có mặt trong các nền văn hoá khác nhau ; những nền văn hoá này vẫn là nền văn hoá trước mặt và trực tiếp của họ, ngay cả khi đụng chạm đến tư cách Kitô hữu. Ngay cả trong tư cách là Kitô hữu, ta vẫn là người Pháp, người Ðức, người Mỹ, người Ấn Ðộ, v.v...<br><br>
Trong thế giới trước Kitô giáo, như trong các nền văn hoá lớn của Ấn Ðộ, Trung Quốc và Nhật Bản, ta luôn thấy chân tướng trước sau như một của chủ thể và không bao giờ có thể phân chia chủ thể. Trên nguyên tắc, không thể thuộc về hai bên cùng một lúc, ngoại trừ trong Phật Giáo, có thể liên kết với các nền văn hoá khác một cách rất tự nhiên. Thế nhưng, khả năng thuộc về hai nền văn hoá một trật trở nên rõ ràng hơn hết là với Kitô giáo : con người có thể sống trong hai thế giới văn hoá cùng một trật, văn hoá lịch sử và văn hoá, mới mẻ hơn, của đức tin, và cả hai hoà trộn với nhau.<br><br>
Sự ảnh hưởng qua lại giữa hai nền văn hoá ấy không bao giờ là xong cả. Trái lại, nó còn đòi ta tiếp tục nỗ lực nhiều hơn nữa để tiến tới chỗ hoà giải và làm cho tinh tế hơn. Con người phải cần mẫn học cách vươn lên để được sung mãn và đạt đến những điều phổ quát, là những điều không thuộc về một dân tộc riêng lẻ nào mà chính xác là thuộc về dân Chúa, bao gồm hết mọi người. Ðàng khác, những gì chung đều phải được tiếp nhận trong cái riêng, phải được sống hay thậm chí phải chịu đựng trong lịch sử hiện tại.<br><br>
Từ đó, ta có thể rút ra vài điều quan trọng. Có thể có người tưởng rằng văn hoá là chuyện của một vùng đất lịch sử như của Ðức, của Pháp, của Mỹ, v.v. Ðang khi đó, đức tin lại đi tìm một cách biểu hiện văn hoá nào đó cho mình. Các nền văn hoá riêng lẻ sẽ cống hiến cho đức tin một khuôn mặt văn hoá nhất định. Do đó, lúc nào đức tin cũng phải sống dựa vào những nền văn hóa vay mượn, mà xét cho cùng chỉ là một cái gì đó bên ngoài, có thể bị bỏ qua. Nhất là khi hình thức văn hoá ấy không nói lên được điều gì cho những người sống trong một nền văn hoá khác. Lúc đó, tính phổ quát chỉ còn là một điều tưởng tượng.<br><br>
Suy tư theo lối đó đúng là suy tư theo chủ nghĩa nhị nguyên của Manikê. Văn hoá bị hạ giá, rút xuống thành một cái vỏ bọc ngoài có thể thay ra đổi vào. Ðức tin chỉ còn là việc làm của một tinh thần không nhập thể, mà cuối cùng sẽ mất đi tính xác thực. Chắc hẳn quan niệm như thế là phản ảnh của một não trạng sống sau thời đại Ánh Sáng. Văn hoá bị đồng hoá với hình thức diễn đạt không hơn không kém ; còn tôn giáo chỉ là những ấn tượng đơn sơ nhưng không thể diễn tả được hay một tư duy thuần túy thôi. Sự căng thẳng hữu ích giữa hai chủ thể văn hoá - đức tin, mà người ta vẫn hy vọng nó sẽ diễn tả cái đặc tính cố hữu cùng hiện diện của hai chủ thế ấy, bây giờ không còn nữa.<br><br>
Nếu văn hoá còn là một điều gì cao hơn nữa, chứ không chỉ là một hình thức hay một nguyên tắc thẩm mỹ, nếu văn hoá đúng ra là sự diễn đạt các giá trị dưới một hình thức sống động nào đó trong lịch sử và nếu không thể tách văn hoá ra khỏi vấn đề Thiên Chúa, thì chúng ta không thể né tránh sự kiện này : đối với các tín hữu, Giáo Hội chính là chủ thể văn hoá của họ. Chủ thể văn hoá này, tức là Giáo Hội, là dân Thiên Chúa, không giống với bất cứ chủ thể cá nhân nào trong lịch sử, kể cả trong thời kỳ có vẻ như toàn bộ thế giới đã được Kitô hoá như đã từng xảy ra ở Âu châu. Giáo Hội vẫn bảo toàn được dáng vẻ siêu việt riêng của mình một cách thật là ý nghĩa.<br><br>
Nếu quả là như thế, khi đức tin và nền văn hoá của đức tin ấy gặp một nền văn hoá khác, mà nền văn hoá này cho tới lúc ấy vẫn còn xa lạ với đức tin, thì không thể nào còn chuyện phải loại bỏ tính cách hai mặt của các nền văn hoá để dành phần hơn cho nền văn hoá này hay nền văn hoá khác. Việc tiếp thu được một Kitô giáo không có tính nhân loại cụ thể, với cái giá phải trả là đánh mất di sản văn hoá riêng của mình, sẽ là một sai lầm lớn không kém gì khi đòi loại bỏ dung mạo văn hoá riêng của đức tin. Thật vậy, sự căng thẳng giữa hai cực của đức tin và văn hoá là điều rất bổ ích : nó vừa giúp đổi mới đức tin vừa giúp chữa lành văn hoá. Vì thế, thật là điên rồ khi giới thiệu một thứ Kitô giáo trước khi có văn hoá hay không có văn hoá nữa, và như thế là tước bỏ sức mạnh lịch sử của Kitô giáo và giản lược Kitô giáo thành một mớ quan niệm rỗng tuếch. <br><br>
Chúng ta không thể quên là trong Tân Ước, Kitô giáo đã từng sinh hoa kết trái được là từ một lịch sử văn hoá đầy đủ, nghĩa là một lịch sử có tiếp nhận lẫn khai trừ, có gặp gỡ lẫn trao đổi. Lịch sử đức tin của Israen, đã lập lại trong Kitô giáo, cũng chỉ có được hình dáng riêng của mình là nhờ va chạm với các nền văn hóa Ai Cập, Khítti, Sume, Babilon, Ba Tư và Hy Lạp.<br><br>
Tất cả các nền văn hoá vừa kể cũng đồng thời là các tôn giáo, các lối sống toàn diện trong của lịch sử. Israen đã tiếp thu chúng và cải biên lại một cách vất vả trong quá trình đấu tranh với Thiên Chúa, với các đại ngôn sứ để chuẩn bị cho mình trở thành một bể chứa ngày càng trong suốt hơn, sẵn sàng đón lấy mặc khải mới mẻ của Chúa. Nhờ đó mà các nền văn hoá này đã đạt tới mức hòan thành của mình. Nếu như không được tinh luyện và nâng cao trong đức tin của Kinh Thánh để đi vào vĩnh cửu thì hẳn các nền văn hoá này đã bị chôn vùi trong quá khứ xa xôi của chúng.<br><br>
Ðã đành lịch sử đức tin của Israen bắt đầu với ơn gọi của Ápraham : "Hãy rời bỏ quê cha đất tổ, họ hàng và nhà cha ngươi" (St 12,1), nghĩa là bắt đầu với một sự đoạn tuyệt về văn hoá. Sự đoạn tuyệt này, đoạn tuyệt cả với lịch sử trước đó, sẽ luôn luôn là khởi đầu cho một thời kỳ mới trong lịch sử đức tin. Nhưng chính sự khởi đầu ấy cũng có sức chữa trị, tạo ra một tâm điểm mới, thu hút vào mình tất cả những gì thật sự là nhân loại và thần linh. "Một khi được nâng lên khỏi mặt đất, Ta sẽ kéo mọi người đến với Ta" (Ga 12,31). Câu nói này cũng phải áp dụng vào chỗ này. Thập Giá đúng là hình ảnh của sự đoạn tuyệt, khai trừ, đưa lên cao, nhưng đó cũng là lý do khiến nó trở thành trung tâm của từ trường, kéo lịch sử thế giới lên cao, trở thành nơi hội tụ của những gì đã từng bị chia cắt.<br><br>
Ai tham gia Giáo Hội thì phải ý thức rằng mình đang bước vào một chủ thể văn hoá, mang tính liên văn hoá đa phương, và tính liên văn hoá này có một quá trình phát triển riêng biệt trong lịch sử. Người ta không thể trở thành Kitô hữu mà không mở một cuộc xuất hành nào đó, không có một sự đoạn giao nào đó đối với cuộc sống trước đó trong mọi chiều kích của nó. Ðức tin không phải là con đường riêng đưa ta đến với Chúa, mà đưa ta đến với dân Chúa cùng với lịch sử của dân ấy.<br><br>
Chính Thiên Chúa cũng tự trói mình vào một lịch sử, biến nó trở thành của mình và ta không thể nào gỡ Ngài ra được. Ðức Kitô vẫn tiếp tục là con người cho đến muôn đời. Ngài mang thân xác của mình đến muôn đời. Thế nhưng, đã là con người và có thân xác thì không thể không có một lịch sử, một văn hoá, một lịch sử và một văn hoá cá biệt, bất kể chúng có thích hợp với ta hay không. Chúng ta không thể diễn lại biến cố Nhập Thể theo ý mình, bằng cách gạt bỏ thân xác Ðức Kitô rồi cho Ngài một thân xác khác. Ðức Kitô trước sau vẫn vậy, với thân xác của Ngài. Nhưng Ngài lôi kéo chúng ta đến với Ngài.<br><br>
Nói thế có nghĩa là bao lâu dân Chúa không phải là một thực thể văn hoá riêng mà đúng hơn là một dân xuất phát từ tất cả mọi dân, thì sắc thái văn hoá nguyên thủy của dân ấy, nảy sinh từ sự đoạn tuyệt ban đầu, vẫn có vị trí của nó. Thế nhưng, đó không phải là tất cả. Sắc thái ban đầu ấy cần thiết là để cho Ðức Kitô có thể nhập thể, Ngôi Lời có thể làm người và đạt tới mức sung mãn. Nếu có sự căng thẳng giữa các chủ thể đông đảo và một chủ thể duy nhất, thì đó là chuyện đương nhiên đi đôi với bi kịch Nhập thể của Con Thiên Chúa, một bi kịch chưa hoàn tất. Sự căng thẳng này là động cơ thúc đẩy lịch sử phát triển. Và chắc chắn sự căng thẳng ấy sẽ luôn diễn ra dưới hình ảnh thập giá, tức là luôn luôn diễn ra trong sự đấu tranh chống lại thói bảo thủ hẹp hòi của trí khôn chúng ta.<br><br>
<b>3. ÐỨC TIN KITÔ GIÁO VÀ CÁC TÔN GIÁO NGOÀI KITÔ GIÁO TRONG HOÀN CẢNH LỊCH SỬ HIỆN NAY</b><br><br>
Tất cả những gì đã nói trên đây sẽ diễn ra, nếu Ðức Giêsu người Nazareth ấy là ý nghĩa đã thành xương thành thịt của lịch sử, là Lý của vạn vật và là chân lý tự mặc khải. Vì thế, rõ ràng chân lý ấy là nơi để cho mỗi người có thể tự hòa giải, mà không làm mất đi giá trị và phẩm giá của bất cứ sự gì. Tuy nhiên, hiện nay, ta đã bắt đầu thấy có người phản đối về điểm này. Nếu trước đây ta cho rằng những điều vừa nói đó là đúng, thì ngày nay người ta lại coi đó chỉ là những giả thiết, thậm chí còn là dấu hiệu của chính sách ngu dân nữa. Hans Kelsen đã mô tả đúng tinh thần của thời đại chúng ta hôm nay, khi bảo rằng câu hỏi của Philatô ngày xưa "Sự thật là gì ?" chính là quan điểm duy nhất thích hợp khi đứng trước các vấn đề lớn của luân lý và tôn giáo. Theo ông, chân lý đã được thay thế bằng quyết định của số đông, chỉ vì không thể tìm được một chuẩn mực nào bó buộc cho hết mọi người(3).<br><br>
Nói thế có nghĩa là có nhiều nền văn hoá, tức là văn hoá nào cũng chỉ có giá trị tương đối. Văn hoá bây giờ được đặt ra để đối đầu với chân lý. Chủ trương tương đối đã từng là cảm thức cơ bản của con người trong thời đại Ánh Sáng, nhưng hôm nay chủ trương ấy đã có mặt trong thần học và trở thành vấn đề nghiêm trọng nhất của thời đại hôm nay. Ðó cũng là lý do sâu xa giải thích tại sao "hành xử" ("praxis") đã thay chỗ cho chân lý và từ đó, làm thay đổi các trọng điểm của các tôn giáo. Chúng ta không biết đâu là điều đúng, nhưng chúng ta biết rõ phải làm gì, nói rõ ra là phải hình thành một xã hội tốt hơn, là "Nước Trời", như người ta thường nói và sử dụng một từ ngữ của Thánh Kinh theo một nghĩa trần tục và không tưởng.<br><br>
Hình như có đặt Giáo Hội làm trung tâm, đặt Ðức Kitô làm trung tâm, đặt Thiên Chúa làm trung tâm, tất cả cũng chỉ là lấy Nước trời làm trung tâm, coi đây như nhiệm vụ chung của các tôn giáo, tôn giáo nào cũng được giả thiết là gặp nhau trên quan điễm và chuẩn mực này(4). Như thế, không còn lý do nào lâu dài hơn nữa để giúp cho các tôn giáo xích lại gần nhau trong các điểm trọng tâm của mình và giúp cho các tôn giáo liên kết với nhau qua các sứ điệp đạo đức hay tôn giáo của mình. Ngược lại, các tôn giáo sẽ bị biến chất trong chính bản chất sâu xa của mình, nếu người ta sử dụng tôn giáo như một phương tiện để xây dựng một cơ chế tương lai, là thứ hoàn toàn xa lạ với các tôn giáo và làm cho các tôn giáo mất đi bản chất của mình.<br><br>
Chủ trương tương đối còn tác động theo một chiều hướng khác. Thực hiện cách cụ thể tinh thần đại đồng của Kitô giáo khi truyền giáo không còn là bị buộc phải truyền lại một điều tốt, tức là sự thật và tình yêu dành cho mỗi một người. Ở một mức độ nào đó, truyền giáo trở thành sự tự phụ kiêu căng của một nền văn hoá tự cho mình là cao hơn các tôn giáo khác và vì thế muốn tước đi của các tôn giáo khác những điều hay điều tốt đối với chúng và của riêng chúng.<br><br>
Từ chủ trương tương đối ta có thể rút ra nhiều kết luận rất khác nhau tuỳ theo mỗi nền văn hoá, dù chúng vẫn có liên quan với động cơ căn bản của chúng. Tại châu Mỹ Latinh, hiện nay đang có một phong trào lấy tên "teologia india" ("thần học da đỏ"), làm ta liên tưởng tới các dân tộc bản xứ. Phong trào đã tỏ ý rất tiếc khi thấy nhiều tôn giáo cũ xưa đã phải biến mất khỏi châu lục này và mong muốn làm chúng sống dậy cách nào đó.<br><br>
Các tôn giáo được coi như những con đường đưa các dân tộc đến với Thiên Chúa và vì thế, xét cho cùng, đó là những con đường có giá trị ngang nhau đưa ta đến với sự cứu độ. Mỗi dân tộc có quyền chọn cho mình một con đường ; châu Mỹ Latinh rốt cuộc cũng phải giải thoát mình khỏi tình trạng vong thân mà mình đã phải chịu kể từ khi người ta áp đặt lên đất nước này Kitô giáo của Tây phương.<br><br>
Tình hình có khác đi đôi chút ở châu Phi, vì tại đây, ngược với ở châu Mỹ Latinh, các tôn giáo bộ tộc vẫn còn mạnh. Nhưng ngay cả ở châu Phi ấy người ta cũng quan sát thấy có một phong trào đi ngược lại vì những mối nghi ngờ có hại cho Kitô giáo ngày nay và vì đã giảm bớt nội dung tôn giáo để cổ xuý cho những luật lệ luân lý. Tại sao châu Phi phải bỏ những sắc thái tôn giáo của mình để cổ võ cho một tôn giáo mà nhiều người khi nhìn lại đã cho rằng đó chẳng qua chỉ là một khía cạnh tự làm vong thân mình của chủ nghĩa thực dân mà họ phải chịu ?<br><br>
Bất cứ ai nhìn sự việc kỹ lưỡng hơn đều dễ dàng nhận thấy đây không phải chỉ là trở lại với quá khứ. Chẳng những vì việc nhân loại đang hướng tới chỗ có chung cuộc sống và định mệnh đã là một bước đi không thể ngăn chận lại nữa, mà còn vì không ai có thể đảo ngược lại tình trạng phổ biến văn minh kỹ thuật. Bây giờ mà còn muốn giữ những ốc đảo của thời tiền kỹ thuật trong đại dương nhân loại thì quả là một điều mơ mộng viển vông. Bạn không thể nào giam hãm con người và các nền văn hoá trong một cái bể tự nhiên được.<br><br>
Thật vậy, dù ở châu Mỹ Latinh, châu Phi hay châu Á, chẳng ai muốn loại mình ra khỏi ảnh hưởng của các khoa học tự nhiên và của kỹ thuật đã khởi sự tại phương tây. Nhưng vì kỹ thuật cũng như khoa học tự nhiên đều được coi là trung lập, nên dư luận đã tự hỏi : tại sao lại không đón nhận các thành quả của thời hiện đại mà đồng thời vẫn giữ gìn được các tôn giáo bản địa ? Tuy bên ngoài có vẻ giống với quan điểm của thời đại Ánh Sáng, nhưng quan niệm này đã diễn biến cách khác. Quả thế, văn minh hiện đại không phải là cứ nhân lên các kiến thức và hiểu biết thường thức là đủ. Nhưng là có liên quan sâu xa với hiểu biết cơ bản của ta về con người, về thế giới và về Thiên Chúa. Nền văn minh ấy làm thay đổi các chuẩn mực và thái độ cư xử. Văn minh ấy sẽ làm biến đổi cách giải thích của ta về thế giới tận căn bản. Quan điểm về vũ trụ của tôn giáo cũng nhất thiết phải thay đổi. Sự xuất hiện các khả năng mới mẻ của cuộc sống được ví như một cơn động đất, làm rung động toàn cảnh tri thức, thậm chí tới tận nền móng của nó.<br><br>
Dù sao, càng ngày ta càng thấy nhiều người bỏ đức tin Kitô giáo xét như là một di sản văn hoá của châu Âu, các tôn giáo trước kia thì đang được tái lập lại, đồng thời kỹ thuật phương Tây thì vẫn được say mê đón nhận và khai thác. Có phân chia di sản Tây phương thành những cái có ích có thể chấp nhận được với những cái xa lạ cần loại bỏ, ta cũng không cứu được các nền văn hoá cổ xưa. Hiện nay ta nhận thấy rằng những gì tốt đẹp và hướng tới tương lai, (hay có thể gọi là chiều kích có tính hướng đến ngày Chúa quang lâm của các tôn giáo cổ xưa) đang sụp đổ dần vì hình như những điều ấy không am hợp với quan điểm mới của con người hiện nay về thế giới và con người, đang khi đó ma thuật, hiểu theo nghĩa rộng nhất, hay tất cả những gì hứa hẹn cho ta một quyền lực trên thế giới, vẫn còn nguyên và lần đầu tiên trở nên có tính quyết định cho đời sống. Các tôn giáo vì thế mà mất đi phẩm giá của mình, vì đã bị loại bỏ điều hay nhất nơi mình, chỉ còn lại điều nguy hiểm.<br><br>
Tình hình của châu Á đối với Kitô giáo còn khác hơn nữa so với tình hình của châu Mỹ Latinh hay châu Phi đen. Tại châu Á chúng ta không phải đối diện với những nền văn hóa bộ tộc thời kỳ chưa có chữ viết, mà là những nền văn hoá có tính tôn giáo rất cao, các nền văn hoá này đã có cả một di sản phong phú là những kinh điển, những tác phẩm triết học và suy tư thần học.<br><br>
Kitô giáo gặp thấy các tôn giáo bản địa ở châu Phi vào lúc các tôn giáo này còn non trẻ, đang đi tìm tiếng nói cuối cùng. Có thể so sánh với với tình hình của thế giới vùng Ðịa Trung Hải khi tiếp xúc với Ðức Kitô, dù so sánh như thế cũng có phần giống và phần khác như trong bất cứ sự so sánh nào. Khi Kitô giáo được công bố lần đầu tiên tại thế giới La-Hy, Kitô giáo chỉ gặp thấy những tôn giáo đang hấp hối, không còn được nhiều người tin tưởng và không còn sức sống nội tâm. Người ta đang tìm kiếm một cái gì mới mẻ. Có thể nói ngay rằng người ta đang cần một chủ nghĩa độc thần, một Thiên Chúa duy nhất vượt trên hết mọi thần minh.<br><br>
Thiên Chúa ấy, triết học đã thấy thấp thoáng nhưng không vạch ra được đường đưa tới đó ; mà cứ là triết học thì không thể thay thế tôn giáo được. Chính lúc đó Kitô giáo đúng là câu trả lời đã được chờ đợi, đủ sức đáp ứng tư duy triết học và cho nó có nội dung tôn giáo.<br><br>
Tại châu Phi, lúc bấy giờ, cũng như hiện nay, đang có nhu cầu tương tự là vươn lên khỏi các tôn giáo bộ tộc. Các tôn giáo này không đủ sức đáp ứng nhu cầu ấy vào giai đoạn lịch sử : nên Hồi Giáo và Kitô giáo đã ra sức giải quyết vấn nạn do chính các tôn giáo bộ tộc đặt ra.<br><br>
Tình hình sẽ khác hẳn tại Ấn Ðộ, Trung Quốc và Nhật Bản, vì các tôn giáo cổ truyền ở đây đã đưa ra những lập luận triết học để giải thích thế giới nói chung và bằng cách đó, người ta đã dành cho tôn giáo một vị trí hợp lý trong việc tổ chức đời sống và trong văn hoá. Chính vì thế, tại những nơi này người ta không tiếp nhận Kitô giáo như đã thấy ở vùng Ðịa Trung Hải hay tại châu Phi đen, như một chặng đường mới của một cuộc sống đã đi vào cùng một hướng như thế. Tại châu Á, Kitô giáo thường được coi như một nền văn hoá và một tôn giáo xa lạ, đang đứng ngoài cửa nhà mình và chực thay thế văn hoá và tôn giáo của mình.<br><br>
Ðó chính là lý do giải thích tại sao số người trở lại Kitô giáo tại châu Á hết sức nhỏ bé, so với toàn thể xã hội. Tuy nhiên, sự gặp gỡ giữa thế giới tôn giáo của Kitô giáo và của châu Á không phải là không có kết quả ; nó đã mở ra một hành trình biến đổi rất sâu xa, cách riêng trong lòng đạo của người Ấn Ðộ. Ðạo Ấn hiện đại, như đã được Radhakrishnan trình bày chẳng hạn, chính là sự pha trộn các truyền thống Ấn Ðộ với một hình thức Kitô giáo Tây phương mới có sau này. Ðã đành có thể coi đó là một sự tổng hợp về văn hoá và tôn giáo, nhưng tốt hơn nên coi đó là một hình thức triết học tôn giáo, pha trộn chủ nghĩa tương đối của tây phương hiện nay với đường tu đức cổ truyền của Ðông phương, cung cấp một nền tảng thuần lý cho các cái nhìn tôn giáo và văn hóa, mà trong viễn cảnh mới này không còn ý nghĩa nguyên thuỷ nữa.<br><br>
Nếu đó là thí dụ điển hình của sự tổng hợp đông tây, trong đó phần đóng góp của Ấn Ðộ đóng vai trò quyết định, thì cũng có một sự kết hợp đông tây đặt nặng hơn phần đóng góp của Kitô giáo, như trong tư tưởng của Panikkar chẳng hạn. Thế nhưng, cả ở đây, chúng ta đang có dịp chứng kiến một nền triết học về các tôn giáo hơn là một tôn giáo. Cần phải tìm trong các thử nghiệm ấy, hay có lẽ đúng hơn, bên trên các thử nghiệm ấy, một cách nào để tạo được sự gặp gỡ thật giữa các nền văn hoá và các tôn giáo, một sự gặp gỡ không làm bên này hay bên kia phải mất đức tin hay mất sự thật, mà là có dịp tiếp xúc sâu xa hơn với sự thật, một sự thật đòi ta phải cho đi hết rồi mới hiểu được trọn vẹn và thâm thúy.<br><br>
Tổng hợp ấy không thể nào được khám phá ra trong bàn giấy, bằng không nó sẽ không bao giờ vượt lên trên được tầm mức của một triết học hay lý thuyết suông. Ðúng hơn đó phải là kết quả của một quá trình sống đức tin, biết tạo ra những cơ hội để các bên gặp nhau trong sự thật và nhờ đó, "Chúa cho con rộng bước thênh thang" như tác giả thánh vịnh đã nói (31,9). Dĩ nhiên, quá trình ấy phải được hướng dẫn và định hướng bởi suy tư thần học. Ðó là nhiệm vụ lớn đang đặt ra cho thần học ở châu Á hiện nay, một nhiệm vụ cũng liên can đến toàn thể Giáo Hội.<br><br>
Cuộc gặp mặt của chúng ta tại Hong Kong này cũng phải là một sự động viên các nhà thần học bắt tay làm công việc ấy, đồng thời để chúng ta làm sáng tỏ các nguyên tắc nhất thiết sẽ phải gặp trong công tác ấy. Kể cả lúc này, ta vẫn phải dựa vào ý kiến của các Giáo Phụ để tìm ra các nguyên tắc đúng đắn cho công việc này, vì các ngài cũng đã từng phải đương đầu với công việc tương tự như thế này khi tiếp xúc với các tôn giáo ở vùng Ðịa Trung Hải, có kèm theo vô số quan điểm triết học đặc trưng của vùng này. Thật vậy, dù niềm tin vào các thần minh và cảm thức trực tiếp của các nền phụng tự xa xưa ấy đã tan rã, người ta vẫn thấy các tác giả giới thiệu những cách giải thích triết học mới cho các tôn giáo ấy, rất giống với các đặc điểm triết học của các tôn giáo hiện nay, như của Radhakrishnan chẳng hạn. <br><br>
Tôi chỉ xin nêu ra ở đây hai thí dụ nổi bật. Trước hết là nhà hùng biện người Rôma là Symmaque (khoảng 345-402), người đã say sưa bênh vực việc duy trì tôn giáo cũ của Rôma. Ông đã trở nên nổi tiếng đặc biệt khi xin hoàng đế César cho đặt lại trong hội trường Nghị viện Rôma bức tượng nữ thần Chiến Thắng. Tư tưởng chủ lực bênh vực thỉnh nguyện của ông trong suốt bài diễn văn ấy là "Uno itinere non potest veniri ad tam grande secretum" (tạm dịch là "Không thể chỉ dùng một con đường duy nhất để hiểu một mầu nhiệm cao cả như thế"). Ðây là câu nói kinh điển diễn tả quan niệm của người Rôma về tôn giáo. Mầu nhiệm thần linh cao sâu tới mức không có con đường nào của loài người có thể thấu hiểu ; không có tôn giáo nào có thể thấu triệt mầu nhiệm ấy. Mà trái lại, mầu nhiệm ấy có thể được tiếp cận từ nhiều góc khác nhau và phải được trình bày dưới nhiều hình thức khác nhau.<br><br>
Symmaque không có ý triệt hạ Kitô giáo, nhưng muốn đưa nó vào trong quan niệm về tôn giáo của mình. Kitô giáo phải tập coi mình chỉ là một trong muôn nẻo đường tìm kiếm, quan niệm và trình bày Thiên Chúa, còn nhiều con đường khác nữa. Kitô giáo cũng không thể cho là mình có khả năng thấu triệt mầu nhiệm cao cả ấy.<br><br>
Vấn đề có lẽ còn rõ hơn nữa trong trường hợp của hoàng đế Julianô Bội giáo (332-363). Ông là người muốn dẹp bỏ Kitô giáo "không biết khoan nhượng" và muốn lập lại các tôn giáo cũ, dựa trên triết học tân Platon. Julianô phê bình Cựu Ước và đức tin Kitô giáo cũng từ một quan điểm như Symmaque. Lời phàn nàn chính của ông về Kitô giáo và lời phản đối duy nhất của ông về Do Thái giáo là về giới răn thứ nhất : "Ngươi không được có những chúa nào khác ngoài Ta". Ông không muốn, cũng như không thể nào chấp nhận tính duy nhất của Thiên Chúa. Ðối với ông, ngay cả Chúa của Israel, Chúa của Ðức Giêsu Kitô, cũng đều chỉ là một trong những bộ mặt của thần linh, mà một bộ mặt thôi làm sao diễn tả hết "mầu nhiệm cao cả". Chính vì thế, Thiên Chúa của Cựu Ước và Thiên Chúa của các Kitô hữu phải biết tương nhượng với các thần minh khác. Cũng vì lý do này mà người ta không thể nhìn nhận Ðức Giêsu người Nazareth là Ngôi Lời duy nhất đã nhập thể, là trung gian duy nhất cho hết cả nhân loại. <br><br>
Khi tranh luận với chủ nghĩa triết học đa thần ấy, các Giáo Phụ luôn nhấn mạnh tới những nền tảng bảo vệ của niềm tin Thánh Kinh, và vì thế, nếu tương đối hoá các nền tảng ấy là đồng thời hủy bỏ luôn niềm tin ấy, làm niềm tin ấy mất hết bản sắc của nó. Một khi bỏ đi những nền tảng ấy, ta sẽ chẳng còn lại gì, ngoài những mẩu truyền thống lấy ra từ Kinh Thánh, chứ không phải là niềm tin của chính Kinh Thánh. Tôi xin nêu ra cách vắn tắt những yếu tố nền tảng ấy, như các Giáo Phụ đã rút ra từ Thánh Kinh.<br><br>
A. Giới răn quan trọng thứ nhất vừa là tín điều quan trọng đầu tiên vừa là nguyên tắc nền tảng của đức tin : "Ðức Chúa, Thiên Chúa chúng ta, là Ðức Chúa duy nhất". Mọi "thần minh" khác đều không phải là Thiên Chúa. Vì thế, chỉ có một Thiên Chúa duy nhất là được tôn thờ đúng nghĩa, còn thờ lạy các thần minh khác đều là thờ quấy. Không có quyết định căn bản này thì cũng sẽ không có Kitô giáo. Ta sẽ lập tức đứng ngoài Kitô giáo nếu quên hay coi nhẹ điều ấy. Khoa Kitô học, Giáo Hội học, phụng vụ và bí tích sẽ chỉ có giá khi chấp nhận quyết định ấy. Kitô giáo đã làm đảo lộn thế giới ngày xưa với lời tuyên xưng đức tin ấy. Thế giới ngày trước đúng là đã thành hình với nguyên tắc trái ngược, như hoàng đế Julianô đã phát biểu cuối thời kỳ Thượng Cổ. <br><br>
Thiên Chúa duy nhất, đó không phải là một đề tài xa lạ trong lịch sử các tôn giáo. Thậm chí ta còn có thể nói đại đa số các tôn giáo đều biết chân lý ấy. Từ sự kiện ấy các tôn giáo đã hiểu ra rằng các thần không phải là quyền lực tối cao, mà chỉ là những quyền năng tương đối. Nhìn chung, các tôn giáo đều ý thức rằng các "thần" không phải là "Thiên Chúa". Ðồng thời, Thiên Chúa duy nhất thường là Thiên Chúa không có nghi thức tế tự nào hay ít ra, không được để ý tới nhiều trong sinh hoạt phụng tự bởi vì Thiên Chúa quá xa cách cuộc sống của con người. Từ đó mới sinh ra chuyện dành sinh hoạt tế tự cho các thần khác, đến nỗi trong nhiều tôn giáo, vì những lý do thực tiễn, Thiên Chúa thật thường bị các thần linh che mất.<br><br>
Như vậy, đối với thế giới Ðịa Trung Hải và đối với châu Mỹ Latinh, rồi châu Phi, đức tin Kitô giáo đúng là sự giải thoát con người khỏi bàn tay các thần, vì Thiên Chúa duy nhất đã mặc khải và đã trở thành "Thiên Chúa ở với chúng ta". Những lời nói dứt khoát mà Ðức Giêsu đã dùng để buộc tội Xatan, kẻ cám dỗ loài người, là những lời này : "Ngươi phải thờ lạy Ðức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, và chỉ phụng sự một mình Người" (Mt 4,10 ; Lc 4,8 ; Ðnl 5,9; 6,13). Nếu ta không chấp nhận giới răn này thì ta không thể nào đứng về phía Ðức Giêsu Kitô trong tôn giáo đã được giảng dạy trong Kinh Thánh.<br><br>
B. Ðời sống Kitô hữu bắt đầu với quyết định căn bản này và từ đó, luôn luôn dựa trên nền tảng ấy. Chỗ nào không còn phân biệt thờ lạy Thiên Chúa với thờ ngẫu tượng thì chỗ ấy không còn Kitô giáo nữa. Kinh Thánh và các Giáo Phụ đều kêu gọi ta hãy có quyết định cần phải có, tức là "hoán cải" ("metanoia"). Thần học nào bỏ qua khái niệm hoán cải là đã không lưu ý tới phạm trù căn bản của tôn giáo Thánh Kinh. Ðức tin theo Kitô giáo là một sự khởi đầu lại hoàn toàn, chứ không phải chỉ là một sự thay đổi về mặt văn hoá trong khuôn khổ tôn giáo không ngừng phát triển.<br><br>
Vì lý do đó, các Giáo Phụ đã hết sức nhấn mạnh tới tính mới mẻ của Kitô giáo. Hoán cải là một điều thiết yếu trong tâm thức người Kitô hữu. Trong đông đảo các tôn giáo, như đã thấy, không phải là người ta không biết tới ý tưởng Thiên Chúa chỉ có một, nhưng rất tiếc Thiên Chúa duy nhất ấy lại quá xa xôi, trừu tượng. Mầu nhiệm của Ngài là mầu nhiệm không thể nào hiểu được. Thế nên, nội dung cụ thể của các tôn giáo ấy chỉ có thể mang tính biểu tượng xét theo bản chất. Nó không phải là sự thật, mà chỉ có vẻ là sự thật, bên cạnh đó luôn luôn có thể có những cái có vẻ khác.<br><br>
Ðức tin Kitô giáo nhìn nhận Thiên Chúa của Israel, Thiên Chúa của Ðức Giêsu Kitô là Thiên Chúa chân thật duy nhất, là sự thật đã được bày tỏ. Vì thế, tự bản chất, hoán cải trong Kitô giáo là tin vào sự kiện chân lý đã được mặc khải. Bằng cách ấy trong khi mà mầu nhiệm vẫn còn, thì chủ nghĩa tương đối lại bị tiêu diệt, bởi chưng chủ nghĩa này cắt đứt con người với chân lý, biến con người thành nô lệ. Cái nghèo đáng gọi là nghèo của con người là sự ngu dốt khi đứng trước chân lý. Con người chỉ được tự do trước tiên khi nhận ra mình có bổn phận chỉ phục vụ chân lý mà thôi.<br><br>
Ðến đây, còn một điểm khác cũng rất đáng lưu ý. Các Giáo Phụ đã không quên nhấn mạnh hoán cải là một sự quyết định và từ đó, đức tin là một cuộc xuất hành. Một khi đã xác nhận như thế, các ngài cũng nhấn mạnh tới khía cạnh thứ hai của sự hoán cải : hoán cải là một sự biến đổi, chứ không phải là sự phá đổ. Việc hoán cải không làm hỏng các tôn giáo và các nền văn hoá, nhưng biến đổi chúng.<br><br>
Theo chiều hướng ấy, các Giáo Phụ đã phản đối mạnh mẽ chủ nghĩa bài trừ ảnh tượng của những Kitô hữu cuồng tín có đầu óc thiển cận. Người ta thôi không phá hủy các đền miếu nữa, mà biến chúng thành các nhà thờ. Ai cũng thấy rõ có sự liên tục sâu xa giữa các tôn giáo và đức tin Kitô giáo. Người ta đang có dịp chứng kiến sự hồi sinh của những gì tốt đẹp nhất trong các tôn giáo có trước. Các tôn giáo ấy tiếp tục tồn tại không phải là nhờ quan điểm triết học chủ trương mọi sự tương đối của các tôn giáo ấy. Trái lại, chính quan điểm ấy làm cho các tôn giáo trở thành vô hiệu trước hết. Ðức tin đã ban cho các tôn giáo ấy có không gian để phát triển và làm cho sự thật của chúng được sinh hoa kết trái. Hai khía cạnh trên đây của sự hoán cải quả là quan trọng, nhưng điều này chỉ diễn ra sau khi đã bước qua giai đoạn tiên quyết hay bước qua khúc quanh quyết liệt là nhìn nhận chỉ có một Thiên Chúa : chỉ sau đó ta mới thấy được khía cạnh thứ hai của sự hoán cải, tức là sự biến đổi do sự hoán cải mang lại.<br><br>
C. Ta chỉ có thể hiểu được mầu nhiệm Ðức Giêsu Kitô trong bối cảnh của giới răn thứ nhất và đi kèm với sự hoán cải mà giới răn ấy đòi hỏi. Ðối với Ðức Giêsu, Người đã không phế bỏ mà ngược lại đã hoàn tất Cựu Ước, giới răn thứ nhất vẫn là nền tảng của tất cả mọi giới răn tiếp sau đó. Lời tuyên bố bắt đầu với mấy chữ "Hỡi Israen, hãy lắng nghe" vẫn là nội dung sâu xa của đức tin. "Hỡi Israel, hãy lắng nghe : Ðức Chúa Thiên Chúa của chúng ta là Ðức Chúa duy nhất".<br><br>
Tôi dám bảo rằng chính vì câu nói này có tính cách căn bản đối với toàn bộ Cựu Ước nên Cựu Ước mới có được vị trí vô cùng độc đáo trong đức tin Kitô giáo. Nếu như toàn bộ Cựu Ước được xây dựng chung quanh câu nói duy nhất này thì đó chính là lý do tại sao Cựu Ước được coi là "quy điển", là Sách Thánh đối với người Kitô hữu. Cựu Ước có minh chứng về Ðức Giêsu cũng là vì lý do này và ngược lại, Ðức Giêsu có là chìa khoá giúp ta đọc Cựu Ước cũng chính là vì Ngài đ�